నా మదిలో ...

అది నా చిన్నప్పుడు. హైదరాబాదులో ఉన్నాము మేము.

ఏడో క్లాసో, ఎనిమిదో క్లాసో చదువుతున్నాను నేను. మాకు "హౌండ్ ఆఫ్ బాస్కర్విల్లేస్" అనే ఒక నాన్‌ డీటెయిల్ ఉండేది. అది మొత్తం ఒక కథే. ఒక అద్భుతమయిన మిస్టరీని "షెర్లాక్ హోంస్" ఛేదిస్తాడు ఆ కథలో. అది నన్ను ఎంత ఆకట్టుకుందంటే సాధారణంగా క్లాసు పుస్తకాలంటే అంత ఆసక్తి లేని నేను ఆ నాన్ డీటెయిల్‌ను స్కూలు మొదలయిన పది రోజుల్లోనే మొత్తం చదివేసాను. ఓహో కథలు ఇంత అద్భుతంగా కూడా ఉంటాయా అని నేను "awe"లో ఉండిపోయిన కాలం.
అప్పటి వరకూ కేవలం చందమామ, బాలమిత్ర, రామాయణ మహాభారత సంగ్రహాలు మాత్రమే చదివే అలవాటున్న నాకు ఇంగ్లీషు కథలు, పుస్తకాలు చదవడం కొత్త. (అంటే రాక కాదు, చదవాలని అప్పటి దాకా తోచలేదు)

అప్పటి నుంచీ నాకు డిటెక్టీవ్ పనులంటే చాలా ఇష్టం. నేను పెద్దయ్యాక డిటెక్టీవ్ అయిపోయి సీక్రెట్టులన్నీ ఛేదించాలని కెరీర్ ప్లాను.
దానికి కృషిగా నేనే కొన్ని పజిళ్ళు సెట్ చేసి సాల్వ్ చేసేవాడిని. :-)

కొన్ని సార్లు ఇతరులకు ట్రెజర్ హంటు లాగా క్లూలతో కూడిన పజిళ్ళు ఇచ్చేవాడిని. ఓ సారి మా క్లాసులో ఒకతని బర్త్‌డే ప్రెజెంటు దాచేసి అది కనుక్కోవాలంటే క్లూలు ఇచ్చాను. సాయంత్రానికి నలుగురు కలిస్తే కానీ అది అతని చేతికి చిక్కలేదనుకోండి.

మా ఇంట్లో అప్పుడు "Complete Adventures of Sherlock Holmes" బైండు చేసిన ఒరిజినల్ ఎడిషన్ ఉండేది. ఒకరోజు అనుకోకుండా అది నా కంట బడింది. అప్పటికింకా "షెర్లాక్ హోంస్" అనే అద్భుతమయిన పాత్ర గురించీ, దాని సృష్టికర్త "సర్ అర్థర్ కానన్ డయల్" గురించీ ఎక్కువగా తెలీదు.

ఆ కథలు చదివి నేను "షెర్లాక్ హోంస్" కి పెద్ద పంకానయిపోయాను. ఆ తర్వాత కొన్నాళ్ళకు కానీ నాకు అర్థం కాలేదు, "షెర్లాక్ హోంస్" కేవలం ఒక కల్పితమయిన పాత్ర అనీ ఆ గొప్పతనమంతా అది సృష్టించగలిగిన "సర్ అర్థర్ కానన్ డయల్"దని.
మనం చాలా మటుకు ఒక పాత్రని అభిమానిస్తాం. కానీ ఒక పాత్ర ఆ విధంగా రూపుదిద్దుకోవాలంటే ఆ వెనక ఉన్న రచయిత పడే కృషి అంత త్వరగా మనకు అర్థం కాదు. అలా ఆ పాత్రలో రచయిత కాక పాత్ర మాత్రమే కనబడడంలో ఆ రచయిత ప్రజ్ఞ దాగి ఉంది.
ఇది సినిమాలకూ వర్తిస్తుంది. ఒక సినిమాలో మనం ఒక హీరోనో, హీరోయినునో పోషించిన పాత్రని అభిమానిస్తాం. అది మనకు పిచ్చి పిచ్చిగా నచ్చేస్తుంది. అందుకు ఆ పాత్ర పోషించిన నటుల పాత్ర ఉన్నా కూడా ఆ పాత్రకి జీవం పోసిన రచయితా, దర్శకుడే అసలు కారణం. అసలు వారు లేకపోతే ఆ నటుడు నటించిన పాత్రే లేదు కదా.

అలా రచనలలోని గొప్పదనం తెలియడానికి నా మొదటి మెట్టు "కానన్ డయలే". షెర్లాక్ హోంస్ పాత్ర గొప్పదనమేమిటంటే ఆ పాత్ర చేసే సిస్టమాటిక్ డిడక్షన్లు. ఒక మనిషిని చూడగానే అతని హావభావాలు, ధరించిన వస్త్రాలు, వస్తువులని గమనించి అతని గురించి ఎంతో తెలుసుకోగలడు.
అలాగే ఒక మిస్టరీ ఛేదించేందుకు సిస్టమాటిక్ అప్రోచ్ కలిగి ఉంటాడు. ఏదయినా కేసు శోధించాలంటే దానికి సంబంధించిన వివరాలను సమగ్రంగా సేకరిస్తాడు. నిజాలు అన్నీ ముందు సేకరిస్తాడు. అంత త్వరగా అభిప్రాయాలు ఏర్పరచుకోడు. చిన్న చిన్న విషయాలను సూక్ష్మంగా గమనిస్తాడు. ఎటువంటి బయాస్ లేకుండా ఆలోచించస్తాడు. దేనినీ గ్రాంటెడ్ గా తీసుకోడు.

ఉదా: "His Last Bow" సిరీసులోని "The Adventure of the Bruce-Partington Plans" చదివితే ఆ కథలోని మిస్టరీని ఛేధించే విధానం అద్భుతం.

చేసే పని పూర్తి డెడికేషనుతో చేస్తాడు.

ఉదా: పైన సిరీసులోనే "The Adventure of the Dying Detective"లో ఆ కేసు కోసం ఒక అరుదయిన వ్యాధి సోకిన వ్యక్తిలాగా నటిస్తాడు. దాని కోసం ఏమీ తినకుండా రోజుల తరబడి ఉంటాడు.

ఇవన్నీ ఆ పాత్రని స్వభావాన్ని వివరించేవే. అయినా ఇంకా అది రచయిత సృష్టే. అంటే రచయిత అలా ఆలోచించలేకపోతే ఆ పాత్ర అలా ఆలోచించలేదు.
ఇక్కడ నేను రచయిత నిజ జీవితంలో అలాంటి వ్యక్తా కాదా అన్నదాని గురించి మాట్లాడట్లేదు. రచయిత ఆ పాత్రని ఆలోచించగలిగాడా లేదా అన్నదాని గురించి మాత్రమే మాట్లాడుతున్నాను. ఒక రచయితకి ఎంతో కల్పనా శక్తి ఉండాలి. కొంత మటుకు అనుభవాల మీద కథలల్లినా చాలా సార్లు తెలీని, ఎరుగని వాటి మీద కథ చెప్పగలగాలి.
అది అంత సాధారణ విషయం కాదు. ఎందుకంటే తెలీని విషయం గురించి చెప్పేటప్పుడు కూడా సాధికారత ఉండాలి. అందుకు తగిన పరిశోధన, బ్యాక్గ్రౌండ్ వర్కు చెయ్యాలి.
అవి నాకు అత్యద్భుతంగా షెర్లాక్ హోంస్ పాత్రలో కనిపిస్తాయి.

ఇక ఇవన్నీ నాకు గుర్తుకు తెచ్చింది ఈ మధ్యే పూర్తి చేసిన "Complete Adventures of Feluda Volume I & II". నేను దాదాపు షెర్లాక్ హోంస్ తప్పితే ఇంకే ఇతర డిటెక్టీవ్ నవలలూ చదవడానికి ఇష్టపడను. ఎందుకంటే ఏవీ ఆ స్థాయిలో ఉండవు, ఉండలేవు :-)
ఇక ఫెలూదా చదవడానికి ప్రేరేపించింది డిటెక్టీవ్ దురద మళ్ళీ పుట్టడం, సౌమ్య గారి బ్లాగులో దాని గురించి చదవడం.
నేను ఎక్కువగా చదివేది వారాంతాలలోనే కాబట్టి ఒక వాల్యూమ్ ఒక వారాంతంలో ఇంకోటి మరో వారాంతంలో పూర్తి చేసాను.

ఇక క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే సత్యజిత్ రే రాసిన ఫెలూదా పుస్తకాలు, ఇండియన్ షెర్లాక్ హోంస్ అనుకోవచ్చు. ఈ కారెక్టర్లని ఆయన షెర్లాక్ హోంస్ ప్రేరణతో సృష్టించినట్టు చెప్పుకున్నారు. అది కథలలో కనిపిస్తుంది కూడా.
చిన్న పిల్లల కోసమని ఒక పత్రికలో ఆయన వ్రాయటం మొదలుపెట్టిన ఈ కథలు నెమ్మదిగా పెద్దవాళ్ళకి కూడా అత్యంత ప్రీతిపాత్రంగా మారాయి.

ఆ ముప్ఫై ఐదు కథలన్నీ ఈ రెండు సంపుటాలుగా ముద్రించబడ్డాయి. ఇందులో ప్రధాన పాత్ర "ఫెలూదా", అసలు పేరు ప్రదోష్ మిట్టర్. ఈ పాత్ర షెర్లాక్ హోంస్ పాత్రతో సమానం అనుకోవచ్చు. అతనికి అసిస్టెంటు "తోప్షే", అతనిది వాట్సన్ పాత్ర. షెర్లాక్ హోంస్ నవలలో "మైక్రాఫ్ట్" అని అతని అన్న పాత్ర ఒకటుంటుంది. అతను అద్భుతమయిన మేధా శక్తి కలిగి ఉంటాడు, ఎన్నో విషయాలలో నడిచే ఎన్‌సైక్లోపీడియా. చాలా మంచి రీజనింగ్ కలిగి ఉంటాడు. చాలా సార్లు షెర్లాక్ హోంస్ అతని మేధా శక్తిని తన కంటే ఎంతో ఎక్కువగా పరిగణిస్తుంటాడు. కొన్ని సార్లు అవసరమయిన సమాచారం కోసం అతనిని సంప్రదిస్తుంటాడు కూడా. అలాంటి ఒక పాత్ర "ఫెలూదా" నవలలో కూడా ఉంటుంది. అదే "సిద్ధు".
ఈ పాత్రలన్నీ పోలికలున్నవి. ఇది కాక ఫెలూదా కథలలో "లాల్‌మోహన్ గంగూలీ" అని ఇంకో పాత్ర ఉంటుంది. డిటెక్టీవ్ కథలు రాసే రచయిత ఇతను. కథలలో జోకర్ :-)

ఈ పాత్రలతో అల్లిన ఫెలూదా కథలు ఎన్నో మిస్టరీలు ఛేదిస్తాయి. పోలిక కూడదనుకున్నా షెర్లాక్ హోంస్ కథలతో పోలిస్తే ఆ స్థాయి లేదు. అందులో ఒక నలభై శాతం వరకూ తూగుతుందనిపిస్తుంది.
కానీ అలా పోల్చలేం ఎందుకంటే ఈ నవలలు నాకు పంచిన అనుభవం చాలా బాగుంది. నేను ఇవి చదివి బాగా ఎంజాయ్ చేసాను.
షెర్లాక్ హోంస్‌తో ప్రేరణ పొందిన ఈ కారెక్టర్లను తనదయిన శైలిలో నడిపించాడు సత్యజిత్ రే. పాత్రల చిత్రణలో, కథా గమనంలో పూర్తిగా భారతానికి తగినట్టుగా మలచాడు. కథలోని కారెక్టర్లు బెంగాలీ అయినా కథ ప్రకారం వారు ఎన్నో ప్రదేశాలకు వెళతారు. వారణాసి, ఒరిస్సా, ఇంకా ఎన్నో నగరాల్లో కథా గమనం సాగుతుంది.
నాకు అన్నిటికన్నా నచ్చింది ఇదే. కథ సాగే ఆయా ప్రదేశాల గురించీ, ప్రజల గురించీ, అక్కడ జీవితాల గురించీ చక్కని రీసెర్చ్ చేసినట్టు కనబడుతుంది. చక్కగా సెటప్ చేస్తాడు కథని. తర్వాత మలుపులు తిప్పి కథని ముగిస్తాడు.
నాకు నచ్చిన ఇంకో విషయం పాత్రల చిత్రణ. పాత్రలని తగినట్టుగా చిత్రిస్తాడు. ఉదా: మగన్‌లాల్ పాత్ర లాంటివి.

నాకు నచ్చనిది కొన్ని సార్లు రిపిటీటీవ్‌గా అనిపిస్తాయి కొన్ని సంగతులు. ఉదా: చాలా సార్లు కథలో యాంటిక్ వస్తువుల గురించి ఉంటుంది. అలాగే జటాయు (లాల్‌మోహన్) పాత్రని కేవలం హాస్యమాడడానికే ప్రత్యేకంగా చిత్రించినట్టు అనిపిస్తుంటుంది. అంత పేరున్న రచయితకి కనీసం ప్రాథమిక విషయాలు తెలీకపోవడం కొద్దిగా ఎబ్బెట్టుగా ఉంటుంది.

కానీ మొత్తమ్మీద చూస్తే నాకు మంచి అనుభవమే మిగిల్చింది అని చెప్పాలి. మంచి అనుభవం పంచిన సత్యజిత్ రే కీ ఫెలూదాకీ కృతజ్ఞతలు.

* షెర్లాక్ హోమ్స్‌కి సంబంధించిన కథలు, పుస్తకాలన్నిటినీ మీరు గుటెన్‌బర్గ్ నుంచి దిగుమతి చేసుకుని చదువుకోవచ్చు. పీడీఫ్ వర్షన్లు కావాలంటే ఇక్కడ నుంచి తెచ్చుకోవచ్చు.